• Photos from Greece

    Events of Press Office

    Click to go to Events of Press Offce site















Τα Προπολεμικά Κύθηρα στο Μουσείο Μπενάκη

(ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗ)
Η περιφορά της εικόνας της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας, κοπέλες με πλεξούδες και βασιλικό στο χέρι, οικογενειακά πορτρέτα, νύφες, γαμπροί και πρωτομαγιάτικες εκδρομές στις ανθισμένες εξοχές των προπολεμικών Κυθήρων έχουν αποτυπωθεί στις φωτογραφίες του Κυθήριου φωτογράφου Παναγιώτη Φατσέα (1888-1938), που παρουσιάζονται από χθες στον πρώτο όροφο του Μουσείου Μπενάκη της οδού Πειραιώς 138.

Ολες οι φωτογραφίες προέρχονται από το πολύτιμο αρχείο του Κυθήριου φωτογράφου Παναγιώτη Φατσέα (1888-1938), το οποίο αποτελείται από 2.200 γυάλινες αρνητικές φωτογραφικές πλάκες με στιγμιότυπα που τραβήχτηκαν από το 1920 μέχρι το 1938. Τα αρνητικά παρέμεναν εγκαταλελειμμένα, περισσότερο από έξι δεκαετίες, στη σκόνη, στην υγρασία και στη λάσπη του παλιού φωτογραφείου των Κυθήρων, σε βαθμό που αρκετές από τις φωτογραφίες να μη διασώζονται στις λεπτομέρειές τους.Το ενδιαφέρον του φωτογράφου και μελετητή Γιάννη Σταθάτου και η προσεχτική συντήρηση και ψηφιακή σάρωση των ταλαιπωρημένων αρνητικών διέσωσαν τελικά το αρχείο και τροφοδότησαν την έκθεση «Παναγιώτης Φατσέας, Πρόσωπα Κυθήρων 1920-1938», που εγκαινιάστηκε χθες στο Μουσείο Μπενάκη. Ταυτόχρονα κυκλοφορεί μονογραφικό λεύκωμα 168 σελίδων των εκδόσεων «tetarto», με 120 ολοσέλιδες φωτογραφίες του Π. Φατσέα και εκτενές κείμενο του επιμελητή της έκθεσης Γιάννη Σταθάτου.Ο Φατσέας ανήκει στους εργατικούς, εμπνευσμένους φωτογράφους της περιφέρειας, που κατάφεραν σε εποχές δύσκολες να δουλέψουν με μεράκι και λιγοστά μέσα και να φωτίσουν τις ζωές και την ταπεινή καθημερινότητα των ανθρώπων της εποχής τους.

Στην πλειονότητά τους οι φωτογραφίες είναι πορτρέτα μεμονωμένων ατόμων, ζευγαριών ή μικρών ομάδων με κοινωνική ή συγγενική σχέση μεταξύ τους. Αρκετό ενδιαφέρον έχουν και οι παρατηρήσεις του Γιάννη Σταθάτου για το φωτογραφικό σύμπαν του Φατσέα.

«Σημαντικό ρόλο έπαιζαν οι μικρές, συμβολικές λεπτομέρειες που εξέφραζαν ή υπογράμμιζαν κοινωνική θέση ή φιλοδοξία, μόρφωση ή επάγγελμα: μαντίλι ή στιλογράφος (ενίοτε και τα δύο μαζί) στο τσεπάκι του σακακιού, κάποιο συχνά ταπεινό γυναικείο κόσμημα, η σχεδόν υποσυνείδητη ίσως προβολή μιας βέρας, η Αγία Γραφή στα χέρια του ιερέα, η καδένα με το χρυσό ρολόι του επιτυχημένου ή επίδοξου επιχειρηματία, το ψαθάκι του δανδή, ο σκύλος στα πόδια του κυνηγού, η πολυτελής γραβάτα του αστού, το τσεμπέρι της αγρότισσας -όλα ήσαν σημαινόμενα τα οποία θα αποκρυπτογραφούσαν αυτόματα και αλάθητα οι παραλήπτες των πορτρέτων».

Πώς, όμως, ένας άνθρωπος που γεννιέται στα Κύθηρα των αρχών του προηγούμενου αιώνα καταπιάνεται τόσο παθιασμένα με τη φωτογραφία; Ο Παναγιώτης Φατσέας γεννήθηκε στο Καραβοχώρι Κυθήρων (σημερινό Λειβάδι) στις 10 Μαρτίου του 1888. Ηταν γιος του Εμμανουήλ Φατσέα και της Κυριακούλας Καλλιγέρου. Σε ηλικία 23 χρόνων μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Οπως προκύπτει από τα αρχεία του Ellis Island, αναχώρησε από το λιμάνι της Χάβρης με το πλοίο «La Gascogne» και έφτασε στην Αμερική τον Νοέμβρη του 1910. Στα λιγοστά χρόνια της διαμονής του στη Νέα Υόρκη δούλεψε ως σερβιτόρος σε εστιατόρια και ξενοδοχεία, ενώ παράλληλα φοιτούσε σε νυχτερινό σχολείο.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των παιδιών του, όταν επέστρεψε τον Οκτώβρη του 1912 από την Αμερική, είχε μαζί του μια φωτογραφική μηχανή. Αρχικά δεν είχε σκοπό να ασχοληθεί επαγγελματικά με τη φωτογραφία. Η ζήτηση, όμως, κυρίως για πορτρέτα, ήταν τόσο μεγάλη ώστε αποφάσισε τελικά να ανοίξει φωτογραφείο στο Λειβάδι.

Ο γιος του φωτογράφου, ο ογδοντάχρονος σήμερα φωτογράφος Μανώλης Φατσέας, μας μετέφερε νοερά χθες στο φωτογραφείο του πατέρα του με τη μεγάλη τζαμαρία και τους βορεινούς φεγγίτες με κουρτίνες. Και θυμήθηκε τη σύνθετη φωτογραφική μηχανή με πτυσσόμενη φυσούνα, φωτοφράκτη ίριδος, απλό σκόπευτρο και ξεχωριστό φακό που τοποθετούνταν σε τρίποδα. Και τον πρωτόγονο σκοτεινό θάλαμο για τις εκτυπώσεις με το λαδοφάναρο.

Ο Παναγιώτης Φατσέας δεν ήταν στον πλευρό των ανθρώπων μόνο στη χαρά, στους γάμους, στα βαφτίσια, στα γλέντια και στα πανηγύρια τους αλλά και στον θάνατο. «Οι νύφες έρχονταν και ντύνονταν εκεί, στο φωτογραφείο», λέει ο γιος του. «Δεν έρχονταν την ημέρα του γάμου, αλλά μια άλλη μέρα, φέρνανε το νυφικό, το φορούσανε στο φωτογραφείο. Δεν υπήρχαν, βλέπεις, αυτοκίνητα, οι μετακινήσεις ήταν δύσκολες».

Οσο για τα στιγμιότυπα από τις κηδείες, ήταν πολύ συνηθισμένα, εξηγεί ο γιος του: «Διότι τα παιδιά ήταν στην Αυστραλία και σε άλλες χώρες του εξωτερικού και τους έστελναν από δω να δουν την κηδεία του πατέρα ή της μητέρας τους».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 22/02/2008 )http://www.enet.gr/online/online_text/c=113,id=11508648)